Uit een oude wilgenstam groeit een fragiele paddenstoel. Ik zie er een kerstmuts in. Rood staat voor warmte en levensenergie, wit voor zachtheid en vrede. Wat zichtbaar wordt, is maar een glimp. Onder de bast leeft het ongeziene netwerk van het mycelium stil, voedend en verbonden. Het zijn vaak de kleine, nauwelijks zichtbare dingen die het doen. Deze paddenstoel staat er alleen, maar is niet alleen. En jij ook niet.

Dit is voor mij de kerstboodschap die deze Parasola plicatilis laat zien:
Je hoeft niet alles alleen te dragen
Kracht en zachtheid kunnen samen bestaan
En er is altijd een netwerk
Ook wanneer je denkt dat je er alleen voor staat

Afgelopen weekend was ik in museum Nieuwe Instituut in Rotterdam en raakte ik gefascineerd door het thema schimmels. Ik schreef er al eerder een gedicht over. En nu verschijnt dit beeld van een paddenstoel, een schimmel, als Kerstboodschap uit de Natuur. Soms lijken beelden je al te hebben gevonden, nog vóór je zelf doorhebt waar je mee bezig bent. Dat ervaar ik regelmatig, wanneer ik uit de drukte van het alledaagse stap.

Het begon op de blogpagina van Mijn Creatieve Brein

Toen ik Mijn Creatieve Brein begon rond 2014, merkte ik gaandeweg dat ik communiceerde met de elementen in de natuur (takjes, blaadjes, wolken, dieren). Daarvoor had ik dat volgens mij nooit bewust gedaan, in ieder geval niet op deze manier. Het begon zonder duidelijke aanleiding. Ik maakte gewoon vaak foto’s, simpelweg omdat iets mijn aandacht trok, en regelmatig vroeg ik me af waarom ik juist dát beeld vastlegde. Er ontstond een verhaal of gedicht bij de foto, ik zag verbanden en vond betekenis in kleine dingen. En dat gebeurde steeds vaker, en zo ontdekte ik dat ik er contact mee kon maken. We worden geleid door krachten die we niet kunnen bedenken, net zoals we ademen en groeien, zonder dat we daar iets voor hoeven doen.

Jaren later, tijdens de opleidingen Genezend Tekenen, viel het kwartje dat tekeningen ook spiegels zijn en dat dit lijkt op wat ik in de natuur al deed. In veel psychologische en creatieve stromingen wordt gezegd dat het onbewuste zich niet uitdrukt in woorden, maar in symbolen, beelden, kleuren, vormen en metaforen. Woorden zijn een latere laag, een vertaling. Iets in mij stond (en staat) in contact met die symboliek, nog voordat ik er woorden aan kon geven. Het doet me denken aan iets wat je automatisch doet zonder nadenken, en zodra je het moet uitleggen, merk je dat je het niet precies kunt verwoorden. Het is er gewoon, vóór de taal. Ik heb het gezien bij iedereen die bij mij kwam tekenen: dit zit in ons allemaal, al beseffen we het vaak niet.

Rond die tijd voelde ik dat ik iets met mensen wilde doen rond hun eigen kern, dat innerlijke weten. Alleen wist ik nog niet hoe ik dat vorm moest geven. Jarenlang frustreerde me dat. Ik wilde sneller, ik wilde weten waar ik goed in ben. Wie ben ik? Wat kan ik goed? Wat kom ik doen op aarde? En dat lieten de slak en de schildpad, die ik (onbewust) vaak tekende, me zien: zij buffelden gestaag verder... niks niet snel! Ze herinnerden me eraan dat een proces zijn eigen tempo heeft. En de uitkomst? Die laat zich niet bedenken, je moet haar ervaren. Sommige mensen weten duidelijk wat ze willen. Ze hebben een richting, een doel. Bij mij ging het anders, ik had geen flauw idee wat ik precies wilde. Mijn weg ontvouwde zich langzaam, via beelden, via ervaring. Mijn droom en de kaart ‘De sprong van de buffel’ gaven hier antwoord op.

De sprong van de buffel

Afgelopen zomer volgde ik een tweedaagse lezing-workshop Levenskunst & imaginatie bij de Amsterdam School voor Imaginatie, bij Jan Taal. Daar koos ik een kaart uit een grote stapel die door het lokaal verspreid op de grond lagen: een buffel die van een rots afsprong. Ik wist: dit is wat mij te doen staat. Faalangst loslaten, mijn hart volgen en springen. Mijn hart maakte ook een sprongetje, want ik zag dat de buffel al gesprongen was. Hij hing alleen nog wel boven het water. Later bedacht ik me dat ik ‘de sprong in het diepe’ al voor die workshop gemaakt had in een droom. Ik sprong van een rots in zee en ging kaarsrecht naar beneden, tot bijna bij de bodem. Toen realiseerde ik me opeens dat ik ook weer naar boven moest om adem te halen. Maar er gebeurde iets wonderlijks tijdens het naar boven zwemmen, ik ontdekte dat ik gewoon kon doorademen in het water. Met andere woorden: het komt goed in moeilijke tijden, blijf rustig doorademen (iets wat mijn vader altijd zei). Er is een diepere intelligentie die je draagt, zelfs als je denkt dat je het niet redt.

De afgelopen weken kwamen er steeds tekens op mijn pad, ik kon ze gewoon niet meer negeren. Ik sprak mezelf moed in en besloot mezelf eindelijk te laten zien. Uit je comfortzone gaan hoort bij groeien, ontdekken. Misschien wacht jij ook nog... misschien is het zaadje al lang geplant zonder dat je je er bewust van bent. Misschien zijn er signalen op je pad geweest.

Als ik nu terugkijk, zie ik dat alles langzaam is gegroeid. Gevoed door jaren van waarnemen, luisteren, tekenen en schrijven. Het begon op Mijn Creatieve Brein, waar beelden uit de natuur steeds vaker verhalen, gedichten en nieuwe inzichten werden. En zo sta ik nu, op mijn 59ste jaar, voor een nieuw avontuur. Ik onderzoek of het begeleiden van mensen met het lezen van tekeningen bij mij past. De slak en de schildpad leerden me dat ik niets hoef te forceren en dat een proces zich niet laat versnellen. Ik ben hen dankbaar voor hun geduld en doorzettingsvermogen. En de kaart van de buffel? Die groeit nog altijd met me mee.

Deze zomer had ik in het tuincentrum een vogelschaaltje gekocht, in de vorm van een lang blad met vier vogeltjes op de rand. Ik wilde de duiven op ons balkon voeren en kijken hoe tam ik ze kon krijgen. Vanaf mijn bureau kijk ik op ons balkon uit en geniet ik altijd van wat daar allemaal voorbij komt en aan komt vliegen. Ik kocht er een enorme zak vogelzaad bij, veel te groot, maar ze hadden op dat moment geen kleinere zakken. Die zak zette ik in mijn kast. Toen ik dat deed, dacht ik terug aan de tijd dat wij met onze kinderen in de Dominicaanse Republiek woonden, waar door de tropische hitte torretjes uit de rijst in onze keukenkast kropen, brrr.

In diezelfde periode merkte ik dat er nachtvlindertjes in mijn tekenatelier op zolder zaten. Elke dag doodde ik er een aantal, in de hoop ze uit te roeien. Ik vroeg me geregeld af waar ze vandaan kwamen. Ik had hier nog nooit zoveel last van gehad. Toen het herfst werd en de plaag opeens ophield, besloot ik nog maar eens goed naar die (open) zak te kijken. Hij stond er nog driekwart vol. Met bril op dit keer. En daar lagen ze, dode motten en een paar maden. Natuurlijk! Dáár kwamen ze vandaan. Ik had ze onbewust zelf naar binnen gehaald.

Op dat moment linkte ik dit aan menselijk gedrag. Wat voeden we onszelf zonder het door te hebben? Wat halen we naar binnen omdat het “nu even handig is”? Wat laten we staan omdat het voelt alsof het geen kwaad kan? Wat trekken we aan als we onze blik niet verruimen, geen grenzen stellen of niet wakker zijn? Het begint vaak bij dat zachte stemmetje dat je allang hebt gehoord, nog vóór je iets doet. Ik negeerde dat beeld van de rijst met beestjes. En dat was het signaal. Zo houden we soms onze eigen problemen in stand, zonder het te merken.

Ook leerde ik dat deze nachtvlindertjes in de herfst, wanneer het kouder wordt, vaak afsterven of in rust gaan.
En ja, de duiven… ik kon tot een halve meter afstand bij ze komen. Ze bleven op de railing zitten terwijl ik het schaaltje op tafel neerzette.
En ik koop voortaan alleen nog een kleine zak, die ik in een afsluitbare pot bewaar.

Wat voeden we zelf?
– Onbewuste keuzes
– Gemak dat later iets kost
– Twijfels die we negeren
– Kleins dat groot wordt

Wat trekken we aan?
– Herhalende patronen
– Oude gewoonten
– Weggewuifde signalen
– Problemen die in het donker groeien

Soms denk je dat je ergens alleen wandelt en niemand je ziet. Totdat ik ineens een paar ogen tussen de boombladeren zie oplichten. Uit een donker hol in de boom steekt de kop van een kauw. Hij houdt zijn omgeving scherp in de gaten. Zodra ik te dichtbij kom, vliegt hij weg. Ik betrap mezelf erop dat ik me even bespied voel. En ik vraag me af: wat zegt dat over mij?

Ik wandel verder, op deze heerlijke rustige ochtend, over die mooie stille weg tussen de huizen, wilgenbomen en weilanden. Plots komt er een man me tegemoet. Hij groet me spontaan alsof hij mij al jaren kent, terwijl ik hem niet ken. En zegt tot mijn verbazing: “Loop je nu eens een andere route? Ik zie je altijd in die-en-die buurt lopen met je honden. Ja, ja, ik hou je in de gaten hoor, dat merk je zeker wel!” Huh?... Natuurlijk, hij kent me van de honden maar ik ken hem niet.

Als hij voorbij is, dwalen mijn gedachten weer af. Dan word ik opgeschrikt door een racefietser. Ik besef dat ik beter op mijn omgeving moet letten, want als ik in gedachten ben dan verdwijn ik erin. Ik geniet ervan om verder niemand tegen te komen. Het liefst word ik helemaal niet gezien. Het voelt zo veilig om ongemerkt door het leven te wandelen.

Maar ook als ik denk dat niemand kijkt, blijkt de ander soms meer te zien dan ik zelf zie (en wil zien). En ook merk ik soms dat ik mijn gedachten of verhaal soms liever voor me houd, in plaats van ze te delen en uit te spreken. Dat geeft rust en veiligheid, maar ik baal er ook wel eens van. Het is een oud patroon dat me minder zichtbaar maakt dan ik zou willen. Ik blijf heen en weer bewegen tussen die stilte en het verlangen om echt gezien te worden. De kauw liet me zien dat zichtbaar worden niet in één keer hoeft. Soms in kleine stapjes, soms verscholen in het hol, soms helemaal zichtbaar, soms aarzelend aan de oppervlakte, soms teruggetrokken in stilte, soms volop in het licht, soms zoekend en tastend, soms stevig en vol vertrouwen.

Enne... misschien had ik beter een struisvogel kunnen tegenkomen, die zag mij tenminste niet.

Ik zag een spinnenweb hangen in de lucht, zo mooi rond. Ik vroeg me af: hoe krijgt een spin dat eigenlijk voor elkaar?

Ze klimt omhoog op een tak of iets anders, vaak op een strategische plek. Daar laat ze een dun draadje uit haar spintepels komen en steekt haar achterlijf omhoog, zodat de draad door de luchtstroom wordt meegenomen. Blijft die ergens hangen, dan is de eerste verbinding gelegd: een zwevende brug in de lucht. Als er geen wind is, wacht ze tot er een luchtstroom opkomt. Soms zoekt ze kleinere afstanden uit of klimt ze zelf naar een tweede plek, terwijl ze een draad achter zich aantrekt. Zo ontstaat toch die eerste verbinding.

Y-vorm

Ze loopt een paar keer over die eerste draad heen en weer om hem steviger te maken. In het midden laat ze zich aan een nieuw draadje naar beneden zakken, als een abseiler. Onderaan maakt ze die draad vast aan een twijgje, een steentje of een grasspriet. Zo ontstaat een soort Y-vorm: twee schuine lijnen boven en één draad recht naar beneden.

Wiel

Vanuit dat middelpunt bouwt ze het web steeds verder uit. Ze loopt telkens naar een nieuw punt en weer terug naar het midden. Zo ontstaan de draden die het web zijn stevigheid geven, alsof je naar een fietswiel kijkt, met het hart precies in het midden.

Hulpspiraal

Als die basis stevig genoeg is, maakt ze eerst een tijdelijke spiraal waarover ze zelf kan lopen. Die gebruikt ze als steun tijdens de bouw. Pas daarna begint ze aan het echte vangnet: de kleverige spiraal.

Kleverige spiraal

Deze bouwt ze van buiten naar binnen. Elke nieuwe cirkel komt iets dichter bij het hart. Hierin blijft alles plakken wat te dicht in de buurt komt: muggen, vliegen, soms grotere insecten. Zelf loopt de spin alleen over de draden die niet kleverig zijn.

Tijd

Een web bouwen kost haar meestal zo'n dertig tot zestig minuten, als alles meezit. Sommige soorten doen het zelfs elke avond opnieuw. Ze eten hun oude web op en hergebruiken de bouwstoffen voor een nieuw.

Mannetje of vrouwtje

De spin die dit hele web bouwt, is bijna altijd een vrouwtje. Mannetjes zijn kleiner, bouwen meestal geen web en zijn vooral op zoek naar een partner. Het grote werk, zoals bouwen, wachten, vangen en zorgen, is haar taak.

En zo ontstaat het web

alles begint met één draadje

een kleine spin

met een groot verhaal

ze schrijft niet met inkt maar met draad

en wat ze bouwt blijft hangen

Tijdens een wandeling viel mijn oog op iets bijzonders: een tak met langwerpige zaaddozen die recht omhoog groeide tegen een stalen hek. Een tak die als het ware aan het hek vastgeplakt leek. Geen gaatje, geen wortels, geen aarde, alleen staal. En toch leefde het. En niet alleen dat: er hingen zaaddozen aan, klaar om nieuw leven te verspreiden, zelfs hier. Hóe dan?

De zaaddozen hingen daar als kleine dozen vol potentieel, aan een tak zonder zichtbaar houvast. In weer en wind wachten ze tot het juiste moment om los te laten. De natuur laat zien hoe zelfs op de meest uitgeholde, onbegrijpelijke plekken vruchtbaarheid en hoop kunnen ontstaan.

Op dat moment vroeg ik me af of de tak misschien vocht en voeding uit de lucht haalde. Eigenlijk doen wij iets soortgelijks: we ademen zuurstof én fytonciden in, de geurstoffen die bomen uitstoten. Onderzoek naar ‘bosbaden (Shinrin-yoku, een uit Japan overgewaaide, therapeutische ontspanningsvorm waarbij je heel bewust en vertraagd door een bos wandelt) laat zien dat deze stoffen ons zenuwstelsel kalmeren en stress verminderen. Zelfs zonder dat we het merken, helpt de natuur ons ontspannen.

Maar ze voedt ons ook via beelden. Wat jou raakt of opvalt in de natuur zegt vaak iets over je eigen processen, verlangens of thema’s waar je mee bezig bent. De natuur functioneert als een spiegel voor je innerlijk; de beelden die je ziet brengen je in contact met wat er in jou leeft. Als je deze beelden bewust binnen laat komen, als gevoel, inzicht of stille boodschap, kan dat een groeiproces in gang zetten. Je kijkt anders naar je eigen leven, krijgt nieuwe ideeën of moed om dingen los te laten of opnieuw te proberen.

Die tak groeit uit iets dat zelf niet leeft: koud, onbuigzaam staal. En toch biedt het steun. Wauw, zelfs wat star, stijf of onbeweeglijk lijkt, in de natuur of in mensen, kan een plaats worden van onverwachte vruchtbaarheid en hoop. Misschien zijn die zaaddozen wel het mooiste bewijs dat het leven zich niet laat tegenhouden, maar altijd zoekt naar een kans om door te breken, zelfs wanneer de omstandigheden onbegrijpelijk zijn.

Dit beeld geeft me kracht. En het doet me denken aan mensen die blijven leven en groeien in de meest ellendige omstandigheden waarvan je denkt: híer kan toch niks goeds uit voortkomen? Hoe is het mogelijk dat mensen daar nog overeind staan? Toch lukt het sommigen. Niet door hard te worden, maar door veerkracht te tonen, vol te houden, te wachten, hoop te houden dat ergens, ooit, het zaad kan landen en wortel schieten.

Naschrift
Maanden later, toen de tak was afgestorven, keek ik nog eens goed. Tot mijn verrassing bleek er toch een klein gaatje in het stalen hek te zitten. Mijn eerste verwondering bleek dus niet helemaal te kloppen. Toch veranderde dat niets aan wat het beeld op dat moment in mij losmaakte. Soms vertelt een waarneming niet zozeer hoe iets ís, maar wat het op dat moment zichtbaar maakt.

Zij die het licht zoeken, bedekken slechts hun ogen

deze tekening laat me voelen wat ik eerder niet durfde toe te laten

ik volg mijn hart en blijf zoeken

terwijl ik al gedragen word door het licht dat er altijd al was

Het beeld geeft vorm aan het onzichtbare

een gezicht aan mijn gevoel

een uitnodiging om nu te ontwaken

en niet pas later, wanneer ik denk dat ik er klaar voor ben

Een zin om mezelf aan te herinneren telkens als ik afdwaal

Soms is er een moment waarop woorden zich aandienen. Niet omdat ik ga zitten om iets te schrijven, maar omdat er iets in mij ontstaat dat geschreven wil worden. Een inzicht, een gevoel, een besef, een gedichtje. Het roept. Dat fascineert me telkens weer. Ik heb hier al vaker over geschreven. Blijkbaar blijft dit thema zich aandienen.

Er is voor mij een duidelijk verschil tussen iets bedenken en iets dat vanzelf komt. Als ik iets wil forceren, blijft het vaak zoeken. Maar als ik luister naar wat zich aandient, lijken de woorden er al te zijn. Alsof ze alleen nog opgeschreven willen worden. Op zo'n moment krijgt iets wat eerst onzichtbaar was ineens vorm.

Dat vraagt vertrouwen. Niet weten waar het uitkomt, maar toch beginnen. Niet schrijven omdat het af moet of gelezen moet worden, maar omdat het zich wil laten zien. Misschien leest niemand het ooit. Toch voelt het belangrijk om die woorden op te schrijven, gewoon omdat ze zich hebben aangediend.

Terwijl ik aan mijn website werkte, verscheen er linksonder op mijn scherm een pop-up van het platform waarmee ik werk. Er stond: “Je werkt al zo lang aan je website, je bent er klaar voor om je website te publiceren." Met een knop "Publiceren" erbij. Letterlijk zo. Het ontroerde me, alsof ik even een vriendelijk zetje in de rug kreeg: toe maar, het kan nu. Maar nee, ik was nog niet klaar, maar de boodschap voelde ondersteunend.

Later die dag zag ik iets opvallends over een boomstam kruipen. Ik liep eropaf en kon mijn ogen niet geloven: een enorme rups, zeker een tot twee centimeter dik en zo’n acht tot tien centimeter lang. Het bleek een wilgenhoutrups. Volgens de Vlinderstichting zijn ze vrij algemeen in Nederland. Toch had ik er in mijn 58 jaar nog nooit één gezien. En wat het voor mij bijzonder maakte, is dat deze rups op een boom zat die ik al jaren volg. Een boom met gaten in de stam die me altijd hebben gefascineerd, want welk diertje maakte die gaten? Ik heb er meerdere foto’s van gemaakt om te zien of die openingen elk jaar groter worden en of er meer bij komen. En nu waren er gaten bij gekomen, doorsnede 2 cm!

Onder de oppervlakte van de bast gebeurt veel meer dan zichtbaar is (net als bij ons). Ik zocht wat informatie op: de wilgenhoutrups voedt zich met hout en graaft diepe gangen in bomen. Zodra hij een nachtvlinder wordt, kan hij niet meer eten omdat hij geen oproltong heeft. Zijn korte leven draait dan volledig om voortplanting voordat hij sterft. Dat raakte me, want ik voelde me eigenlijk ook wel 'volgevreten', oftewel vol van kennis, ervaring en ideeën na de vele studiejaren. En nu is het tijd om voor mezelf, na een lange periode teruggetrokken te hebben gezeten in mijn cocon, iets af te ronden en los te laten, zodat er ruimte komt voor wat nieuws.

Voel jij ook dat je ‘vol’ zit? Dat je eigenlijk niet meer hoeft te blijven zoeken, naar nóg beter, naar nóg meer, net zoals een Rupsje Nooitgenoeg. Is er een stukje in jou dat vraagt om afronding of rust?

Alsof de dag nóg een boodschap voor me had, hoorde ik later van een sterfgeval in mijn schoonfamilie. Ik had deze (inmiddels overleden) man een week eerder nog ontmoet op een begrafenis. We raakten aan de praat. Hij straalde levenslust uit, vertelde met enthousiasme over zijn werk en de plannen die hij nog had. Zijn baan voelde voor hem niet als werk, omdat hij er zoveel plezier in had. En nu was hij er ineens niet meer. Hij was begin zestig. Dat zette me opnieuw met beide voeten op de grond. Wachten op het perfecte moment? Dat is een illusie. Leef je leven nu. Doe wat je graag doet.

Dood is niet alleen een einde, het is ook een overgang. Een verschuiving van energie, een transformatie. Net zoals wij veranderen zonder ons daar altijd van bewust te zijn, maar pas achteraf beseffen welke overgangen we hebben doorgemaakt. En dat raakte me, omdat de vergankelijkheid van het leven zich telkens in verschillende vormen aan je presenteert. Momenten van verlies, ontmoetingen met iemand die zijn passie leeft, een tekst die je opeens leest, een lied dat je uit het niets raakt, signalen uit de natuur... Ze brengen je telkens terug bij diezelfde kern: het leven is nu, niet later.

Dagelijks wandel ik langs deze boom. Deze boomwortels trokken opeens mijn aandacht. De wortels symboliseren voor mij de verbinding tussen mensen, tijd en leven. Ze strekken zich uit, zowel naar beneden als zijwaarts. Als ik ze 'lees', zie ik dat ze links reiken naar het verleden: ons erfgoed, onze voorgeschiedenis, de ervaringen die we altijd met ons meedragen. Naar beneden de aarde in, naar het ongeziene, waar het donker is én vol leven. Net als bij de mens: het onbewuste, ons innerlijk dat we niet zien, onze duistere kanten die ook vol schatten en vol leven zitten. Rechts voel ik beweging richting de toekomst, een natuurlijke stroming die zich al ontvouwt. En de wortels die naar voren reiken, lijken zich uit te strekken naar jou en mij, verbonden door een ongezien lijntje.

Hier wordt zichtbaar hoe alles in elkaar verweven is. Dit beeld raakt me daarom diep. Alsof ik me even losmaak van wat men ‘realiteit’ noemt, zwevend in een bubbel van intens voelen. En toch is dat gevoel echt en zo tastbaar. Wat als deze diepe vreugde geen fantasie is, maar een natuurlijk innerlijk weten? Als een herinnering aan iets dat altijd al in mij aanwezig was, een glimp van mijn ware zelf?

Als iets je raakt, vertelt het iets over jezelf. Het maakt me nieuwsgierig. Ik voel het in elke vezel in mijn lijf en het laat mij zien dat je niet alleen met je hoofd, maar met je hele wezen wordt aangesproken.

Dit is de boodschap die deze wortels mij lieten zien: dat er onder de oppervlakte altijd meer leeft dan we denken, en dat wat ons raakt vaak een stille herinnering is aan wie we diep vanbinnen al zijn.

Ten diepste is er natuurlijk geen ander, maar ontmoet je altijd alleen jezelf. Goethe

Half verzonken

in gedachten

kijk ik naar een fiets

in de sloot gedumpt

uit verveling, of zoiets

Ooit werd erop gereden

nu is het overleden

Waar ging het mis?

Er is nog geen vis

die in fietsen geïnteresseerd is